En Bamio, turista por unhas horas…

lombos-ulla-bamio

Louceiros de Bamio do fondo da vila,

marchades pra feira,

tocando a buguina

 

Así empeza o documento de información que nos deron na exposición dos ‘Louceiros de Bamio e a súa historia oral’.

Hai unhas semanas gocei dunhas desas tardes memorables que farán historia… sen dúbida. Grazas a Susana puiden descubrir a outra cara de Vilagarcía de Arousa, a parte máis rural que mira cara ao mar… nunca mellor dito. Agora podo afirmar, que Bamio é un dos puntos máis singulares para vivir e sentir Vilagarcía. O lugar máis coñecido probablemente sexa onde está o Camping e a Casa Reitoral; pero un dos puntos máis altos desa área (onde están os Petroglifos de Os Ballotes) é un sitio  que che fai sentir un ser máxico… alí, os petroglifos vixían desde hai épocas, a Praia do Salgueiral e os lombos do Ulla, onde as augas doces do río Ulla se fusionan coas salgadas do mar da Ría de Arousa. Unha pedra ben coñecida polos mariñeiros e un cruceiro marítimo, marcan ese lugar.

Este territorio estaba unido no seu día, antes de ser separado polo trazado na estrada Nacional que une Santiago con Vilagarcía e antes de ser desfeito por unha canteira que foi a que nutriu a obra do edificio da Marina de Bamio (ou o de Renfe como chaman na zona). Pero esas desfeitas non foron quen de desfacer o sentimento… a ialma do lugar. E tras baixar por unha liña de terra chegas á Praia do Salgueiral, un recuncho cheo de historia como nos contou Susana, unhas das protagonista desta xornada.

louceiros-bamioOutros dos protagonistas, foron os Louceiros de Bamio. Ao final da tarde, achegámonos ao local social onde se presentaba unha exposición. Outra sorpresa máis! Bamio ten unha forte tradición oleira ou louceira coñecida a través de documentos históricos, arqueolóxicos e de diversas testemuñas. Pero a finais dos anos 40 os últimos louceiros de Bamio abandonaron o oficio perdéndose definitivamente. Hoxe en día, consérvanse pezas orixinais no Museo do Pobo Galego ou no Museo de Pontevedra. E segundo nos comentan, parece que inda se poden algún restos  atopar por leiras e xardíns de Bamio.

Desde hai uns meses a investigadora e arqueóloga Beatriz Comendador  xunto coa Asociación de Mulleres Rurais  están a traballar  no proxecto Louceiros de Bamio: co obxectivo de recuperar a memoria oral compartida da parroquia de Bamio, parte da súa cultura e identidade. Solicitan toda a axuda posible sobre o tema. Se estás lendo este artigo e tes información sobre o tema, este colectivo estaría ben agradecido da túa colaboración. Podes atopar  seu contacto, e estar ao día do seu traballo na súa páxina de Facebook: http://www.facebook.com/LouceirosdeBamio

Tamén a xornalista Rosa Estévez lle dedica un artigo a este proxecto que se pode ler aquí.

Grazas Susana, por descubrirme este territorio cos ollos dun local. Desde Latexos de Turismo damos os parabéns a ese grupo de persoas polo traballo que están a facer, vital para que a nosa historia non se perda e poida chegar aos máis novos e xeracións futuras. Eu como persoa allea, cada vez que volva a pasar por Bamio sentirei ese territorio doutra maneira, desde o coñecemento da súa historia. E reflexiono, non é isto o que buscan e demanda os turistas de hoxe en día? Eu fun turista por unhas horas…

E como di Susana… ‘Continuará…’


Reflexións sobre o III Foro de Rehabilitación en Riaxo: ‘Da intuición ao coñecemento…’

foro-apatrigal

Hai unhas semanas vivía outro deses momentos que te fan sentir viva… de feito, parte do título é unha das frases que recollín nesas xornadas.

Foi durante a celebración do III Foro de Rehabilitación en Rianxo organizado por APATRIGAL (Asociación para a defensa do patrimonio cultural galego); asociación que naceu recentemente, e da que hoxe anunciamos que xa formamos parte con moita, moita ilusión.

Nunha primeira lectura do cartel pode parecer que os relatorios son de arquitectos, e podemos caer no erro de pensar… que ten que ver co turismo? Pois moito. Hoxe, hai poucas cousas que nada teñan que ver co turismo…o turismo ten que ver con todo. Neste caso, a arquitectura é patrimonio, e o patrimonio significa conservación, rehabilitación, coidado, posta en valor… cultura. E a cultura é un piar fundamental, do turismo. E cada vez máis… os viaxeiros (que xa non turistas) buscan a autenticidade dun destino, e iso reside na cultura, indiosincrasia do lugar, no contacto coa poboación local…

Introducido o tema, falar un pouco das miñas percepcións e experiencias ao escoitar falar a varios persoeiros do eido da arquitectura en Galicia…

O primeiro foi Óscar López Alba de OLA Studio… un pracer escoitar tanta sinceridade e transparencia. Trouxo unha presentación do máis singular, onde facía un paralelismo entre os pratos dun menú de comida con obras de rehabilitación.

Falounos de varios traballos que levou a cabo: oficina de turismo de Sarria, varios albergues do Camiño de Santiago, obras no Mosteiro de San Clodio, rehabilitación do Hotel Comercio en Monforte, ou a Praza de Abastos de Lugo. Pódese ver información na súa web (acabo de descubrir un ante-proxecto dun spa nun faro!!!!) Recoméndovos que entredes a ler os textos que hai escritos… sen comentarios.

O seguinte en falar foi César Portela. Horas e horas poderíamos estar falando dos seus traballos… ese día mostrounos as súas obras en Pazo Baión, Illas de San Simón e San Antonio, Museo de Mar de Vigo, Igrexa da Peregrina de Pontevedra, Cemiterio de Fisterra e o que máis me impactou persoalmente e me emocionou: o Plan Reitor da Illa de Sálvora. Un proxecto que deseñou que esperamos poda ver a luz pronto; contempla  a restauración da aldea, e con usos dirixidos principalmente a turismo didáctico e á investigación. Eu engadiría… e retiros…

Esa tarde, non puido rematar mellor… cunha visita á ‘Aldea maldita de Castelao’. Porque parte da nosa cultura e do noso patrimonio (inmaterial) son contos, lendas… coma a que xira ao redor desta aldea de Rianxo. Parece que hai un programa gravado por Cuarto Milenio…

QuintandonaNo segundo día, só puiden estar no relatorio de X.M. Vázquez Mosquera e Carme Calatayud que nos mostraron varias obras nas que interviñeron: Plan Especial de Protección de As Burgas en Ourense, a conservación do Lavadoiro Público de Betanzos, e do Palco de Betanzos. O relator conseguiu transportarnos a cada un deses lugares e fíxonos partícipes de cada historia… sentindo e emocionándonos con cada diapositiva e explicación.

Outro relatorio no que me foi imposible estar, e de seguro foi do máis sensible e auténtico, a presentación como caso de éxito da aldea rural de Quintandona en Portugal no concello de Penafiel. É unha aldea típica restauranda que mantén a autenticidade a a esencia da cultura da vila antiga a través da arquitectura, da paisaxe agrícola e forestal.  As casas da aldea foron habilitadas para establecementos turísticos:   a Casa do Aguieiro,-Casa do Campo, o Winebar Casa da Viúva, a Casa Valsixto-Country House e a Vizinha da Viúva-Country House. Conta tamén cun Centro de Interpretación, Centro BTT e Centro Cultural. E non pode faltar, unha festa tradicional na aldea: A Festa do Caldo de Quintandona. Unha festa adicada á gastronomía local e á cultura tradicional portuguesa, permormance, artesanía… do 16 ao 18 de setembro. Unha aldea-refuxio situada na Ruta do Románico, na Ruta do Viño Verde e moi preto de tres lugares Patrimonio da Humanidade: Centro histórico de Porto, Centro histórico de Guimaraes e Rexión de Viñedos de Alto Douro.

Como vedes, unhas xornadas marcadas pola paixón á nosa cultura galega por parte dos relatores, organizadores, e tamén asistentes…  Remato cunhas frases que recollín e que recomendo mirar con diferentes olladas, ir máis alá da arquitectura, porque comunican coa alma…

  • ‘De la intuición al conocimiento’
  • ‘Los edificios siguen conservando su vida’
  • ‘Generar atmósfera, crear ambiente’
  • ‘Dar protagornismo a los más humildes, más débiles’
  • ‘Poesía para el lugar…’ (falando de San Clodio)
  • ‘El árbol soporta el cristal del techo y es la energía… genera espacio, crea atmósfera’ (en San Clodio)
  • ‘Hai que sentar a base, se non hai base, non se pode medrar’
  • ‘Hai que entender a cidade’’
  • ‘A elegancia do cotiá’
  • ‘O coñecemento da circunstancia é a inspiración para o traballo’

A miña preferida: ‘Hai que borrar para ver máis o mar e menos as farolas’

Dende Latexos de Turismo agradecer á organización pola súa acollida, darlle os parabéns e que esperamos vernos na IV Edición o ano que vén! Desculpade os expertos en arquitectura se hai algún mal uso dos términos técnicos.

Ata o próximo Latexo!!


Nace APATRIGAL: Asociación para a defensa do patrimonio cultural galego

asociacion-apatrigal

O 3 de xuño presentábase en Compostela a Asociación para a defensa do patrimonio cultural galego no Hotel Oca Puerta del Camino.

Coma en moitas outras ocasións asistín a un acto de presentación para ver que nos contaban e recoller información. Ao chegar ese día, facilitáronnos unha folla con contido suficiente para entender a misión de APATRIGAL. Recollía  ‘‘exposición de motivos’, os medios sociais nos que está presente, as áreas de interpretación do patrimonio cultural,  así coma os nomes dos socios fundadores: 11 persoas de diferentes ámbitos profesionais (arqueólogo, arquitecto, antrópologo, xeógrafo…). Entre eles, o coñecido académico e profesional do paixasismo e xeógrafo Miguel Pazos Otón. Primeiro sinal de que ía en serio a asociación.

Nese acto de presentación oficial, estiveron presentes: O Tenente Alcalde de Santiago de Compostela, o representante da Consellería de Cultura, o  Presidente de Apatrigal Carlos Henrique Fernández Coto, o Representante da FEGAMP, e representante do Arcebispado de Santiago de Compostela. Por quendas, falaron un pouco máis sobre a asociación, e debullaron algúns dos obxectivos.  Outro sinal de que se presentaba algo importante: a prensa non estaba presente así o reclamaron dende a organización, sen comentarios. A quen lle interesa a difusión da defensa do noso patrimonio ¿?

asociacion-defensa-patrimonio-galego-apatrigalO obxectivo principal de APATRIGAL é ‘a defensa, concienciación, difusión, valorización e investigación do patrimonio cultural galego, axudando a transmitilo nas mellores condicións posibles ás xeracións futuras

Como? Usando como medio de difusión os medios sociais; organizando xornadas, roteiros, mesas de debate, convocando premios; e sendo un órgano asesor, mediador cultural e de denuncia para que a sociedade galega poda reclamar con seguridade, evitando facelo de xeito individual; así como un organismo consultor que emita informes. APATRIGAL pretende ser unha ponte entre a administración e a sociedade.

Motivos de creación de APATRIGAL? Esta asociación nace para defender e protexer o noso patrimonio material e inmaterial: paisaxe, arquitectura, arqueoloxía, costumes, música, artes, letras, lingua, contos e lendas… que constitúen a nosa cultura, esencia, identidade, autenticidade. Todo o que busca o turista viaxeiro contemporáneo… En definitiva, crear conciencia; educar.

Tal e como manifestan: ‘un grupo interdisciplinario de galegos/as nos unimos para crear unha única Asociación que defenda o noso Patrimonio en tódolos eidos, de modo transversal pero con unica voz, nos medios de comunicación, perante as autoridades, e que colabore na creación dunha conciencia colectiva sobre a relevancia da nosa herdanza, do noso patrimonio’.

É ben sabido, que Latexos de Turismo foi dende o nacemento como blog fiel defensor e protector do patrimonio galego incentivando un turismo con sentido, sostible. Foron varios os artigos que se publicaron no blog sobre o patrimonio (defensa, interpretación, descubrimentos…) Polo tanto, non puiden evitar emocionarme o día da presentación e soñar… soñar con todas as posibilidades de traballo que ten APATRIGAL por diante; un longo camiño que xa empezaron a percorrer e que de seguro se empezarán a sumar voces para loitar… un camiño do que Latexos de Turismo, espera formar parte.

Agardemos pola súa páxina web, onde teremos toda a información.

Minia Del Río, Latexos de Turismo